Prawdopodobieństwo, że założenia islandzkich układów zbiorowych nie zostaną spełnione, jest już niemal stuprocentowe — ocenia Vilhjálmur Birgisson, przewodniczący Starfsgreinasamband Íslands.
Jego komentarz pojawił się po publikacji najnowszych danych inflacyjnych. Inflacja wzrosła z 5,2 do 5,3 procent, a do ostatecznej oceny pozostał już tylko sierpniowy odczyt.
Zgodnie z warunkami porozumień 12-miesięczna inflacja nie może wtedy przekroczyć 4,7 procent.
Pracownicy wykazali się odpowiedzialnością
Vilhjálmur przypomina, że w kwietniu 2024 roku pracownicy zgodzili się na umiarkowane, długoterminowe układy zbiorowe. Ich celem było stworzenie warunków do obniżenia inflacji i stóp procentowych.
Jego zdaniem pracownicy wykonali swoją część porozumienia. Powstrzymali żądania płacowe i zaakceptowali rozwiązania, które miały pomóc ustabilizować gospodarkę.
Teraz jednak coraz wyraźniej widać, że inni uczestnicy porozumienia nie zachowali podobnej dyscypliny.
Rząd, samorządy i firmy podniosły koszty
Przewodniczący Starfsgreinasamband Íslands wskazuje na dużą odpowiedzialność rządu z powodu podwyżek podatków i dodatkowych obciążeń.
Krytykuje także samorządy, które zwiększały opłaty, oraz część przedsiębiorstw należących do Samtök atvinnulífsins, które podnosiły ceny mimo wcześniejszych deklaracji, że wszystkie strony będą działać na rzecz ograniczenia inflacji.
„Pracownicy dotrzymali słowa. Zbyt wielu innych tego nie zrobiło” — podsumowuje Vilhjálmur.
Problem polega na tym, że umiarkowane podwyżki wynagrodzeń nie wystarczą, jeśli w tym samym czasie rosną podatki, opłaty komunalne, ceny usług i marże przedsiębiorstw. Koszty życia nadal rosną, a pracownicy tracą siłę nabywczą mimo zachowania odpowiedzialności w negocjacjach płacowych.
Gdzie podziała się obiecana „młotowa” walka z inflacją?
Vilhjálmur krytykuje również brak zdecydowanych działań wobec inflacji i wysokich stóp procentowych.
Przypomina zapowiedzi użycia „młota”, który miał uderzyć w inflację i doprowadzić do spadku oprocentowania. Jego zdaniem dziś nikt nie wydaje się gotowy, aby ten młot rzeczywiście podnieść.
W najbliższych tygodniach uwaga rządu, polityków i społeczeństwa prawdopodobnie skupi się na referendum dotyczącym Unii Europejskiej. Tymczasem problemy, które już teraz obciążają gospodarstwa domowe, mogą zejść na dalszy plan.
UE i euro nie są prostym lekarstwem
Vilhjálmur odnosi się również do argumentu, że członkostwo w Unii Europejskiej i przyjęcie euro rozwiązałyby islandzkie problemy gospodarcze.
Jego zdaniem sprawa jest znacznie bardziej złożona. Powołuje się na obszerny raport walutowy przygotowany z inicjatywy Ministerstwa Finansów i Gospodarki, opublikowany w maju.
Raport ma pokazywać, że sama zmiana waluty nie usuwa automatycznie problemów z inflacją, kosztami życia, finansami publicznymi, rynkiem pracy i odpowiedzialnością rządu.
Euro może zmienić warunki gospodarcze, ale nie zastąpi odpowiedzialnej polityki fiskalnej, kontroli wydatków, rozsądnych decyzji podatkowych i uczciwego zachowania przedsiębiorstw.
Kto poniesie konsekwencje?
Jeżeli ostatecznie okaże się, że założenia układów zbiorowych zostały złamane, decyzja o dalszych działaniach będzie należała do pracowników i członków związków zawodowych.
Może to oznaczać ponowne negocjacje, żądania rekompensat lub bardziej zdecydowane działania ze strony związków.
Vilhjálmur wyraźnie sugeruje, że odpowiedzialność za obecną sytuację nie może ponownie zostać przerzucona na pracowników.
To oni zgodzili się na umiarkowanie. To oni mieli czekać na spadek inflacji i stóp procentowych. Jeśli obietnice nie zostały spełnione, trudno oczekiwać, że kolejny raz zaakceptują niższy wzrost wynagrodzeń i dalszy spadek siły nabywczej.
Spór wokół układów zbiorowych pokazuje podstawowy problem islandzkiej polityki gospodarczej: odpowiedzialności wymaga się przede wszystkim od pracowników, ale znacznie rzadziej od rządu, samorządów, banków i dużych przedsiębiorstw.
Pracownicy mieli ograniczyć żądania płacowe, aby nie napędzać inflacji. Tymczasem rosły podatki, opłaty, ceny i koszty kredytów.
Jeżeli wszystkie strony miały wspólnie pracować nad stabilizacją gospodarki, nie można teraz udawać, że odpowiedzialność spoczywa tylko na jednej z nich.
Pracownicy dotrzymali słowa. Teraz inni powinni ponieść konsekwencje własnych decyzji i wziąć odpowiedzialność za to, że warunki porozumienia niemal na pewno nie zostaną spełnione.
Gdzie Polak/a może uzyskać pomoc na Islandii?
Jeśli nie wiesz, do jakiego urzędu, związku zawodowego lub instytucji zwrócić się ze swoją sprawą, możesz skontaktować się ze Stowarzyszeniem Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie szukać właściwej pomocy i jakie mogą być kolejne kroki.
Czy Moja Islandia pomaga w problemach z pracodawcą?
Możemy pomóc w zrozumieniu sytuacji i wskazać odpowiednią instytucję lub związek zawodowy. Dotyczy to między innymi niewypłaconego wynagrodzenia, zwolnienia, urlopu, chorobowego czy problemów z warunkami zatrudnienia.
Mam problem z wynajmem mieszkania na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Skontaktuj się z Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie zgłosić problem dotyczący umowy najmu, kaucji, wypowiedzenia lub konfliktu z właścicielem mieszkania.
Dostałem pismo z islandzkiego urzędu i nie rozumiem, czego ode mnie chcą. Co zrobić?
Nie należy go ignorować. Skontaktuj się z nami. Możemy pomóc ustalić, czego dotyczy dokument i gdzie należy zwrócić się w danej sprawie.
Czy pomagacie Polakom, którzy nie mówią dobrze po islandzku?
Tak. Jednym z celów Moja Islandia jest ułatwienie Polakom dostępu do informacji i pomocy w sytuacjach, w których bariera językowa utrudnia załatwienie sprawy.
Czy pomagacie w sprawach emerytalnych i świadczeniach?
Możemy pomóc znaleźć właściwe informacje i wskazać, gdzie należy załatwić konkretną sprawę dotyczącą islandzkiej emerytury, funduszu emerytalnego, świadczeń lub kontaktu z odpowiednią instytucją.
Czy mogę skontaktować się z Moja Islandia, jeśli nie wiem nawet, do jakiej instytucji powinienem się zgłosić?
Tak. Właśnie w takich sytuacjach warto się z nami skontaktować. Nie musisz znać islandzkiego systemu ani wiedzieć, który urząd odpowiada za Twój problem.
Mam problem z ubezpieczeniem na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Moja Islandia może pomóc ustalić, do jakiej instytucji lub ubezpieczyciela należy się zwrócić, jakie dokumenty mogą być potrzebne i jakie kolejne kroki podjąć.
Ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania. Co mogę zrobić?
W takiej sytuacji warto sprawdzić uzasadnienie decyzji i warunki polisy. Możemy pomóc w zrozumieniu pisma i wskazać, gdzie można złożyć odwołanie lub szukać dalszej pomocy.
Nie rozumiem rozliczenia podatkowego na Islandii. Czy możecie pomóc?
Tak. Możemy pomóc w zrozumieniu dokumentów ze Skatturinn, wyjaśnić podstawowe pojęcia i wskazać, gdzie należy zgłosić konkretną sprawę.
Mam niedopłatę podatku na Islandii. Co teraz?
Nie należy ignorować pisma ze Skatturinn. Warto sprawdzić, z czego wynika niedopłata, termin płatności oraz czy istnieje możliwość korekty lub odwołania.
Wyjechałem z Islandii, ale nadal mam sprawy podatkowe lub ubezpieczeniowe. Gdzie się zgłosić?
Moja Islandia może pomóc ustalić, z jaką instytucją należy się skontaktować i jakie dokumenty przygotować, także jeśli mieszkasz już poza Islandią.
Mieszkasz od lat na Islandii, ale nie masz prawidłowego meldunku?
Dopóki wszystko jest w porządku, wiele osób nawet nie zdaje sobie sprawy, że ich dane w Þjóðskrá są nieaktualne albo że nie mają prawidłowo zarejestrowanego miejsca zamieszkania.
Problem może pojawić się w najmniej odpowiednim momencie – na przykład po wypadku, podczas załatwiania spraw związanych z ubezpieczeniem, świadczeniami, leczeniem lub odszkodowaniem. Wtedy nieprawidłowe dane w rejestrach mogą oznaczać dodatkowe formalności i konieczność wyjaśniania swojej sytuacji.
Mieszkasz na Islandii od lat i nie jesteś pewien, czy Twój meldunek jest prawidłowy? Nie czekaj, aż problem wyjdzie przy okazji poważnej sprawy. Skontaktuj się ze Stowarzyszeniem Moja Islandia. Pomożemy Ci ustalić, gdzie sprawdzić swoje dane i do jakiej instytucji zwrócić się, jeśli wymagają uporządkowania.
Mam problem z meldunkiem na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Jeżeli masz problem z rejestracją adresu, zmianą miejsca zamieszkania lub danymi znajdującymi się w Þjóðskrá, skontaktuj się z Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie należy zgłosić sprawę i jakie kroki podjąć.
Þjóðskrá wykreśliło mnie z adresu. Co zrobić?
Takiej informacji nie należy ignorować. Warto ustalić przyczynę zmiany i sprawdzić, czy dane w rejestrze są prawidłowe. Moja Islandia może pomóc w zrozumieniu pisma i kontakcie z odpowiednią instytucją.
Przeprowadziłem się na Islandii. Czy muszę zmienić meldunek?
Zmiana miejsca zamieszkania może wymagać aktualizacji danych w islandzkim rejestrze ludności. Jeśli nie wiesz, jak to zrobić, możesz zwrócić się do Moja Islandia.
Wyjeżdżam z Islandii na stałe. Co zrobić z meldunkiem?
Przy przeprowadzce za granicę należy zadbać o prawidłowe dane w islandzkich rejestrach. Ma to znaczenie również przy późniejszym załatwianiu spraw urzędowych.
Ktoś jest nadal zameldowany w moim mieszkaniu, ale już tutaj nie mieszka. Co zrobić?
W takiej sytuacji można zgłosić problem dotyczący rejestracji miejsca zamieszkania. Moja Islandia może pomóc ustalić właściwą procedurę i urząd.
Nie rozumiem pisma z Þjóðskrá. Czy możecie pomóc?
Tak. Jeżeli otrzymałeś pismo dotyczące adresu, miejsca zamieszkania lub innych danych w rejestrze i nie wiesz, czego urząd od Ciebie wymaga, skontaktuj się z Moja Islandia.
