Zdrowie psychiczne młodych ludzi coraz częściej pojawia się w debacie publicznej. Mówimy o presji, mediach społecznościowych, samotności, lęku przed przyszłością i przeciążeniu codziennością. Ale pytanie brzmi: czy za tymi rozmowami idą realne działania?
Héðinn Unnsteinsson, islandzki doradca i autor tekstu o zdrowiu psychicznym młodzieży, opisuje swoje spotkania z uczniami szkół średnich w Islandii. Zainspirowany działalnością pisarza Þorgrímura Þráinssona, który odwiedza szkoły podstawowe z wykładami o umiejętnościach życiowych, Héðinn postanowił odwiedzić wszystkie szkoły średnie w kraju z wystąpieniami o kondycji psychicznej.
Od lutego odwiedził już ponad dziesięć szkół i spotkał około tysiąca uczniów.
Młodzi ludzie są obecni, ale często jakby odłączeni
Podczas spotkań Héðinn rozmawia z uczniami o podstawach zdrowia psychicznego: emocjach, myślach, sposobie postrzegania świata, relacjach, komunikacji, życzliwości wobec siebie, kontakcie z naturą i rozsądnym korzystaniu z ekranów.
Najbardziej uderza go jednak zmiana, którą zauważa w porównaniu z początkiem lat 90., kiedy również rozmawiał z młodzieżą o zdrowiu psychicznym.
Według niego dzisiejsi uczniowie są często mniej aktywni, rzadko zadają pytania, sprawiają wrażenie odłączonych i mają trudność z utrzymaniem uwagi przez dłuższy czas bez sięgania po telefon.
To nie jest oskarżenie wobec młodych ludzi. Raczej sygnał, że środowisko, w którym dorastają, bardzo się zmieniło.
Telefon jako stały towarzysz
Według przytoczonych danych Europejczycy spędzają średnio 4 godziny i 37 minut dziennie na telefonie. W ciągu doby sięgają po urządzenie średnio 144 razy.
To oznacza, że telefon nie jest już tylko narzędziem. Stał się częścią codziennego rytmu życia. Towarzyszy przy odpoczynku, nauce, rozmowach, nudzie, stresie i samotności.
Héðinn zwraca uwagę na prostą myśl: wszystko, czemu poświęcamy uwagę, rośnie. Jeśli coraz więcej uwagi oddajemy ekranowi, mniej zostaje jej na własne myśli, relacje, ciało, naturę i rzeczywistość tu i teraz.
Presja, porównywanie i niepewność
W tekście przywołano także wypowiedź Guðlaug Birty Sigmarsdóttir, Miss Grafarvogur 2026, która jako największe wyzwanie swojego pokolenia wskazała zdrowie psychiczne i presję współczesnego społeczeństwa: media społecznościowe, niepewność przyszłości i ciągłe porównywanie się z innymi.
To zdanie dobrze opisuje doświadczenie wielu młodych ludzi. Dorastają w świecie, w którym niemal wszystko można porównać: wygląd, sukcesy, relacje, styl życia, popularność, podróże, ciało, ubrania, osiągnięcia.
Problem polega na tym, że porównanie w mediach społecznościowych rzadko odbywa się z prawdziwym życiem drugiej osoby. Najczęściej porównujemy własną codzienność z czyjąś starannie wybraną wersją rzeczywistości.
Kontakt z naturą jako brakujący element
Héðinn stawia też pytanie o relację młodych ludzi z naturą. Czy w świecie nieustannego połączenia z ekranem nie tracimy kontaktu z czymś podstawowym — z ciszą, ruchem, oddechem, przyrodą i własnym ciałem?
Nie chodzi o romantyczne odrzucenie technologii. Chodzi raczej o równowagę. O to, aby młody człowiek nie żył wyłącznie w przestrzeni cyfrowej, ale miał też doświadczenie realnego świata, relacji twarzą w twarz, wysiłku fizycznego, odpoczynku i kontaktu z naturą.
Dane pokazują wyraźny spadek samopoczucia
Według badań Rannsóknir og greining ocenę swojego zdrowia psychicznego jako dobrą lub bardzo dobrą deklarowało 78 procent uczniów szkół średnich w 2004 roku. W 2021 roku było to już tylko 45 procent.
To duża zmiana. Nawet jeśli nie da się jej wyjaśnić jednym czynnikiem, trudno ją zignorować.
Młodzi ludzie nie funkcjonują w próżni. Ich kondycja psychiczna zależy od rodziny, szkoły, relacji, przyszłości zawodowej, sytuacji mieszkaniowej, mediów społecznościowych, ekonomii, presji społecznej i dostępu do pomocy.
Czy naprawdę coś z tym robimy?
Islandzki rząd w swoim programie z 2024 roku zapowiadał zwiększenie dostępu do usług zdrowia psychicznego. Również Viðreisn kładła szczególny nacisk na zdrowie psychiczne młodzieży w kampanii wyborczej.
Pytanie postawione przez autora jest więc proste: czy za deklaracjami idą konkretne działania?
Bo jeśli młodzi ludzie coraz częściej mówią o przeciążeniu, lęku, samotności i trudności w odnalezieniu się w świecie, to nie wystarczy powiedzieć im, żeby „mniej siedzieli w telefonie”. Potrzebne są rozmowy, edukacja emocjonalna, dostępna pomoc, mądre zasady korzystania z technologii i dorośli, którzy potrafią słuchać bez natychmiastowego oceniania.
Zdrowie psychiczne młodych ludzi nie jest pobocznym tematem. To jedna z najważniejszych spraw społecznych najbliższych lat.
Jeżeli młodzież jest coraz bardziej zmęczona, odłączona i przytłoczona, nie można tego traktować jako indywidualnej słabości. To sygnał, że środowisko, które stworzyliśmy, wymaga korekty.
Technologia sama w sobie nie jest wrogiem. Ale jeśli zaczyna zastępować relacje, uwagę, odpoczynek, naturę i kontakt z samym sobą, trzeba się zatrzymać.
Najważniejsze pytanie nie brzmi więc tylko: co jest nie tak z młodymi ludźmi?
Brzmi raczej: co w naszym społeczeństwie sprawia, że tak wielu młodych ludzi czuje się gorzej — i co naprawdę jesteśmy gotowi z tym zrobić?
Źródło: tekst Héðinna Unnsteinssona pt. „Andleg heilsa ungs fólks”
Potrzebujesz pomocy na Islandii? Stowarzyszenie Moja Islandia wspiera Polaków w sprawach związanych z pracą, mieszkaniem, meldunkiem, urzędami, świadczeniami, emeryturą, wypadkami, ubezpieczeniami, podatkami, dokumentami i codziennym życiem na Islandii. Jeśli nie wiesz, gdzie zwrócić się ze swoim problemem, skontaktuj się z nami.
📞 +354 789 2299
Gdzie Polak/a może uzyskać pomoc na Islandii?
Jeśli nie wiesz, do jakiego urzędu, związku zawodowego lub instytucji zwrócić się ze swoją sprawą, możesz skontaktować się ze Stowarzyszeniem Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie szukać właściwej pomocy i jakie mogą być kolejne kroki.
Czy Moja Islandia pomaga w problemach z pracodawcą?
Możemy pomóc w zrozumieniu sytuacji i wskazać odpowiednią instytucję lub związek zawodowy. Dotyczy to między innymi niewypłaconego wynagrodzenia, zwolnienia, urlopu, chorobowego czy problemów z warunkami zatrudnienia.
Mam problem z wynajmem mieszkania na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Skontaktuj się z Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie zgłosić problem dotyczący umowy najmu, kaucji, wypowiedzenia lub konfliktu z właścicielem mieszkania.
Dostałem pismo z islandzkiego urzędu i nie rozumiem, czego ode mnie chcą. Co zrobić?
Nie należy go ignorować. Skontaktuj się z nami. Możemy pomóc ustalić, czego dotyczy dokument i gdzie należy zwrócić się w danej sprawie.
Czy pomagacie Polakom, którzy nie mówią dobrze po islandzku?
Tak. Jednym z celów Moja Islandia jest ułatwienie Polakom dostępu do informacji i pomocy w sytuacjach, w których bariera językowa utrudnia załatwienie sprawy.
Czy pomagacie w sprawach emerytalnych i świadczeniach?
Możemy pomóc znaleźć właściwe informacje i wskazać, gdzie należy załatwić konkretną sprawę dotyczącą islandzkiej emerytury, funduszu emerytalnego, świadczeń lub kontaktu z odpowiednią instytucją.
Czy mogę skontaktować się z Moja Islandia, jeśli nie wiem nawet, do jakiej instytucji powinienem się zgłosić?
Tak. Właśnie w takich sytuacjach warto się z nami skontaktować. Nie musisz znać islandzkiego systemu ani wiedzieć, który urząd odpowiada za Twój problem.
Mam problem z ubezpieczeniem na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Moja Islandia może pomóc ustalić, do jakiej instytucji lub ubezpieczyciela należy się zwrócić, jakie dokumenty mogą być potrzebne i jakie kolejne kroki podjąć.
Ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania. Co mogę zrobić?
W takiej sytuacji warto sprawdzić uzasadnienie decyzji i warunki polisy. Możemy pomóc w zrozumieniu pisma i wskazać, gdzie można złożyć odwołanie lub szukać dalszej pomocy.
Nie rozumiem rozliczenia podatkowego na Islandii. Czy możecie pomóc?
Tak. Możemy pomóc w zrozumieniu dokumentów ze Skatturinn, wyjaśnić podstawowe pojęcia i wskazać, gdzie należy zgłosić konkretną sprawę.
Mam niedopłatę podatku na Islandii. Co teraz?
Nie należy ignorować pisma ze Skatturinn. Warto sprawdzić, z czego wynika niedopłata, termin płatności oraz czy istnieje możliwość korekty lub odwołania.
Wyjechałem z Islandii, ale nadal mam sprawy podatkowe lub ubezpieczeniowe. Gdzie się zgłosić?
Moja Islandia może pomóc ustalić, z jaką instytucją należy się skontaktować i jakie dokumenty przygotować, także jeśli mieszkasz już poza Islandią.
Mieszkasz od lat na Islandii, ale nie masz prawidłowego meldunku?
Dopóki wszystko jest w porządku, wiele osób nawet nie zdaje sobie sprawy, że ich dane w Þjóðskrá są nieaktualne albo że nie mają prawidłowo zarejestrowanego miejsca zamieszkania.
Problem może pojawić się w najmniej odpowiednim momencie – na przykład po wypadku, podczas załatwiania spraw związanych z ubezpieczeniem, świadczeniami, leczeniem lub odszkodowaniem. Wtedy nieprawidłowe dane w rejestrach mogą oznaczać dodatkowe formalności i konieczność wyjaśniania swojej sytuacji.
Mieszkasz na Islandii od lat i nie jesteś pewien, czy Twój meldunek jest prawidłowy? Nie czekaj, aż problem wyjdzie przy okazji poważnej sprawy. Skontaktuj się ze Stowarzyszeniem Moja Islandia. Pomożemy Ci ustalić, gdzie sprawdzić swoje dane i do jakiej instytucji zwrócić się, jeśli wymagają uporządkowania.
Mam problem z meldunkiem na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Jeżeli masz problem z rejestracją adresu, zmianą miejsca zamieszkania lub danymi znajdującymi się w Þjóðskrá, skontaktuj się z Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie należy zgłosić sprawę i jakie kroki podjąć.
Þjóðskrá wykreśliło mnie z adresu. Co zrobić?
Takiej informacji nie należy ignorować. Warto ustalić przyczynę zmiany i sprawdzić, czy dane w rejestrze są prawidłowe. Moja Islandia może pomóc w zrozumieniu pisma i kontakcie z odpowiednią instytucją.
Przeprowadziłem się na Islandii. Czy muszę zmienić meldunek?
Zmiana miejsca zamieszkania może wymagać aktualizacji danych w islandzkim rejestrze ludności. Jeśli nie wiesz, jak to zrobić, możesz zwrócić się do Moja Islandia.
Wyjeżdżam z Islandii na stałe. Co zrobić z meldunkiem?
Przy przeprowadzce za granicę należy zadbać o prawidłowe dane w islandzkich rejestrach. Ma to znaczenie również przy późniejszym załatwianiu spraw urzędowych.
Ktoś jest nadal zameldowany w moim mieszkaniu, ale już tutaj nie mieszka. Co zrobić?
W takiej sytuacji można zgłosić problem dotyczący rejestracji miejsca zamieszkania. Moja Islandia może pomóc ustalić właściwą procedurę i urząd.
Nie rozumiem pisma z Þjóðskrá. Czy możecie pomóc?
Tak. Jeżeli otrzymałeś pismo dotyczące adresu, miejsca zamieszkania lub innych danych w rejestrze i nie wiesz, czego urząd od Ciebie wymaga, skontaktuj się z Moja Islandia.
