Sytuacja dzieci oczekujących na diagnozę i pomoc specjalistyczną na Islandii pogarsza się. Najnowsze dane opublikowane przez Umboðsmaður barna pokazują, że tysiące dzieci czekają miesiącami, a w niektórych przypadkach nawet znacznie dłużej, na diagnozę, terapię lub pomoc psychologiczną.
Szczególnie niepokojąco wygląda sytuacja w Geðheilsumiðstöð barna. Na diagnozę czeka tam obecnie 2705 dzieci, z czego aż 2591 czeka już ponad trzy miesiące.
Dla porównania, kiedy urząd Rzecznika Praw Dziecka po raz pierwszy zebrał takie dane w grudniu 2021 roku, na pomoc w tej placówce czekało 738 dzieci.
W kilka miesięcy kolejka jeszcze się wydłużyła
Od lutego liczba dzieci oczekujących w Geðheilsumiðstöð barna zwiększyła się o 252. Jeszcze bardziej niepokojący jest wzrost liczby dzieci czekających ponad trzy miesiące – przybyło ich aż 691.
Trudna sytuacja występuje również w Ráðgjafar- og greiningarstöð. Na pomoc oczekuje tam 744 dzieci, a 697 z nich znajduje się na liście od ponad trzech miesięcy.
Rzecznik zwraca uwagę, że nawet te liczby mogą nie pokazywać pełnej skali problemu.
W przypadku diagnoz takich jak ADHD czy spektrum autyzmu dziecko może wcześniej oczekiwać również na innych etapach systemu. Dlatego czas widoczny na listach dwóch głównych ośrodków może stanowić tylko część całego okresu oczekiwania.
Urząd zwrócił się o dodatkowe informacje do 20 największych gmin Islandii, jednak dane te nie zostały jeszcze przekazane.
Zalecenie: specjalista w ciągu 30 dni
Rzecznik Praw Dziecka wskazuje na dużą rozbieżność między rzeczywistą sytuacją a ogólnymi standardami dotyczącymi czasu oczekiwania.
Według przytoczonych wytycznych Embætti landlæknis konsultacja specjalistyczna powinna odbyć się w ciągu 30 dni od skierowania, a leczenie powinno rozpocząć się w ciągu 90 dni od diagnozy.
W praktyce część dzieci czeka wielokrotnie dłużej.
Zdaniem rzecznika sytuacja wymaga działań ze strony władz, ponieważ dzieci nie powinny miesiącami lub latami oczekiwać na świadczenia, których potrzebują i do których mają prawo.
428 dni oczekiwania na psychologa na północy Islandii
Bardzo duże różnice występują również w dostępie do pomocy psychologicznej.
W Heilbrigðisstofnun Norðurlands na psychologa czeka obecnie 206 dzieci, a średni czas oczekiwania wynosi aż 428 dni, czyli około 14 miesięcy.
W regionie stołecznym na pomoc psychologiczną w ramach Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins oczekuje 153 dzieci. Średni czas wynosi tam 118 dni.
Na początku września w Heilbrigðisstofnun Suðurlands na pomoc czekało 102 dzieci, natomiast w Heilbrigðisstofnun Austurlands – 12.
Pogorszyła się także sytuacja w poradni ambulatoryjnej BUGL. Na liście znajduje się 42 dzieci, z których 31 czeka już ponad trzy miesiące. Jeszcze podczas poprzedniego badania w lutym żadne dziecko nie przekraczało tego okresu oczekiwania.
Są jednak również miejsca, w których kolejek praktycznie nie ma. Według przedstawionych danych żadne dziecko nie oczekuje obecnie na leczenie m.in. w Stuðlar, Lækjarbakki, SÓK, Esja czy Bjargey.
Więcej dzieci pojawia się również w sprawach dotyczących przemocy
Druga część danych budzi innego rodzaju niepokój.
W pierwszych sześciu miesiącach roku 44 dzieci miało status pokrzywdzonych w sprawach dotyczących przestępstw seksualnych, a 11 dzieci występowało w takich sprawach jako podejrzani.
W sprawach dotyczących przemocy 137 dzieci miało status pokrzywdzonych, natomiast 103 – podejrzanych.
Rzecznik zwraca uwagę na wzrost liczby dzieci pojawiających się w postępowaniach dotyczących przemocy i przestępstw seksualnych i apeluje o przeanalizowanie przyczyn tego zjawiska. Dopiero ich rozpoznanie ma pozwolić na przygotowanie odpowiednich działań zapobiegawczych.
Jednocześnie pod koniec sierpnia 11 dzieci oczekiwało na terapię w Barnahús w związku z przestępstwami, których doświadczyły. Żadne nie czekało jednak dłużej niż trzy miesiące.
System nie nadąża za potrzebami dzieci
Najbardziej wymowna jest skala zmiany w ciągu kilku lat. W 2021 roku na pomoc w Geðheilsumiðstöð barna oczekiwało 738 dzieci. Dzisiaj jest ich 2705.
Problem nie sprowadza się więc wyłącznie do statystyk. Za każdą pozycją na liście znajduje się dziecko i rodzina, którzy często potrzebują odpowiedzi właśnie teraz – nie za kilka czy kilkanaście miesięcy.
Szczególnie trudna jest sytuacja, gdy chodzi o problemy wpływające na naukę, funkcjonowanie w szkole, relacje z rówieśnikami czy codzienne życie całej rodziny. Wielomiesięczne oczekiwanie na diagnozę może oznaczać również wielomiesięczne oczekiwanie na właściwie dobraną pomoc.
Najnowsze dane pokazują więc nie tylko, że kolejki pozostają długie. W wielu miejscach są dziś jeszcze dłuższe niż kilka miesięcy temu. Rzecznik Praw Dziecka oczekuje od władz konkretnych działań, których celem powinno być doprowadzenie do sytuacji, w której dzieci otrzymują potrzebną pomoc wtedy, kiedy jej potrzebują.
Potrzebujesz pomocy na Islandii? Stowarzyszenie Moja Islandia wspiera Polaków w sprawach związanych z pracą, mieszkaniem, meldunkiem, urzędami, świadczeniami, emeryturą, wypadkami, ubezpieczeniami, podatkami, dokumentami i codziennym życiem na Islandii. Jeśli nie wiesz, gdzie zwrócić się ze swoim problemem, skontaktuj się z nami.
📞 +354 789 2299
Gdzie Polak/a może uzyskać pomoc na Islandii?
Jeśli nie wiesz, do jakiego urzędu, związku zawodowego lub instytucji zwrócić się ze swoją sprawą, możesz skontaktować się ze Stowarzyszeniem Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie szukać właściwej pomocy i jakie mogą być kolejne kroki.
Czy Moja Islandia pomaga w problemach z pracodawcą?
Możemy pomóc w zrozumieniu sytuacji i wskazać odpowiednią instytucję lub związek zawodowy. Dotyczy to między innymi niewypłaconego wynagrodzenia, zwolnienia, urlopu, chorobowego czy problemów z warunkami zatrudnienia.
Mam problem z wynajmem mieszkania na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Skontaktuj się z Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie zgłosić problem dotyczący umowy najmu, kaucji, wypowiedzenia lub konfliktu z właścicielem mieszkania.
Dostałem pismo z islandzkiego urzędu i nie rozumiem, czego ode mnie chcą. Co zrobić?
Nie należy go ignorować. Skontaktuj się z nami. Możemy pomóc ustalić, czego dotyczy dokument i gdzie należy zwrócić się w danej sprawie.
Czy pomagacie Polakom, którzy nie mówią dobrze po islandzku?
Tak. Jednym z celów Moja Islandia jest ułatwienie Polakom dostępu do informacji i pomocy w sytuacjach, w których bariera językowa utrudnia załatwienie sprawy.
Czy pomagacie w sprawach emerytalnych i świadczeniach?
Możemy pomóc znaleźć właściwe informacje i wskazać, gdzie należy załatwić konkretną sprawę dotyczącą islandzkiej emerytury, funduszu emerytalnego, świadczeń lub kontaktu z odpowiednią instytucją.
Czy mogę skontaktować się z Moja Islandia, jeśli nie wiem nawet, do jakiej instytucji powinienem się zgłosić?
Tak. Właśnie w takich sytuacjach warto się z nami skontaktować. Nie musisz znać islandzkiego systemu ani wiedzieć, który urząd odpowiada za Twój problem.
Mam problem z ubezpieczeniem na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Moja Islandia może pomóc ustalić, do jakiej instytucji lub ubezpieczyciela należy się zwrócić, jakie dokumenty mogą być potrzebne i jakie kolejne kroki podjąć.
Ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania. Co mogę zrobić?
W takiej sytuacji warto sprawdzić uzasadnienie decyzji i warunki polisy. Możemy pomóc w zrozumieniu pisma i wskazać, gdzie można złożyć odwołanie lub szukać dalszej pomocy.
Nie rozumiem rozliczenia podatkowego na Islandii. Czy możecie pomóc?
Tak. Możemy pomóc w zrozumieniu dokumentów ze Skatturinn, wyjaśnić podstawowe pojęcia i wskazać, gdzie należy zgłosić konkretną sprawę.
Mam niedopłatę podatku na Islandii. Co teraz?
Nie należy ignorować pisma ze Skatturinn. Warto sprawdzić, z czego wynika niedopłata, termin płatności oraz czy istnieje możliwość korekty lub odwołania.
Wyjechałem z Islandii, ale nadal mam sprawy podatkowe lub ubezpieczeniowe. Gdzie się zgłosić?
Moja Islandia może pomóc ustalić, z jaką instytucją należy się skontaktować i jakie dokumenty przygotować, także jeśli mieszkasz już poza Islandią.
Mieszkasz od lat na Islandii, ale nie masz prawidłowego meldunku?
Dopóki wszystko jest w porządku, wiele osób nawet nie zdaje sobie sprawy, że ich dane w Þjóðskrá są nieaktualne albo że nie mają prawidłowo zarejestrowanego miejsca zamieszkania.
Problem może pojawić się w najmniej odpowiednim momencie – na przykład po wypadku, podczas załatwiania spraw związanych z ubezpieczeniem, świadczeniami, leczeniem lub odszkodowaniem. Wtedy nieprawidłowe dane w rejestrach mogą oznaczać dodatkowe formalności i konieczność wyjaśniania swojej sytuacji.
Mieszkasz na Islandii od lat i nie jesteś pewien, czy Twój meldunek jest prawidłowy? Nie czekaj, aż problem wyjdzie przy okazji poważnej sprawy. Skontaktuj się ze Stowarzyszeniem Moja Islandia. Pomożemy Ci ustalić, gdzie sprawdzić swoje dane i do jakiej instytucji zwrócić się, jeśli wymagają uporządkowania.
Mam problem z meldunkiem na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Jeżeli masz problem z rejestracją adresu, zmianą miejsca zamieszkania lub danymi znajdującymi się w Þjóðskrá, skontaktuj się z Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie należy zgłosić sprawę i jakie kroki podjąć.
Þjóðskrá wykreśliło mnie z adresu. Co zrobić?
Takiej informacji nie należy ignorować. Warto ustalić przyczynę zmiany i sprawdzić, czy dane w rejestrze są prawidłowe. Moja Islandia może pomóc w zrozumieniu pisma i kontakcie z odpowiednią instytucją.
Przeprowadziłem się na Islandii. Czy muszę zmienić meldunek?
Zmiana miejsca zamieszkania może wymagać aktualizacji danych w islandzkim rejestrze ludności. Jeśli nie wiesz, jak to zrobić, możesz zwrócić się do Moja Islandia.
Wyjeżdżam z Islandii na stałe. Co zrobić z meldunkiem?
Przy przeprowadzce za granicę należy zadbać o prawidłowe dane w islandzkich rejestrach. Ma to znaczenie również przy późniejszym załatwianiu spraw urzędowych.
Ktoś jest nadal zameldowany w moim mieszkaniu, ale już tutaj nie mieszka. Co zrobić?
W takiej sytuacji można zgłosić problem dotyczący rejestracji miejsca zamieszkania. Moja Islandia może pomóc ustalić właściwą procedurę i urząd.
Nie rozumiem pisma z Þjóðskrá. Czy możecie pomóc?
Tak. Jeżeli otrzymałeś pismo dotyczące adresu, miejsca zamieszkania lub innych danych w rejestrze i nie wiesz, czego urząd od Ciebie wymaga, skontaktuj się z Moja Islandia.
