Leki, kofeina i hormony wykryte w wodach powierzchniowych na Islandii. Urząd apeluje: nie wyrzucaj leków do toalety

W wodach powierzchniowych na Islandii wykryto ślady leków, kofeiny, antybiotyków oraz hormonów. Wyniki monitoringu opublikował Urząd ds. Środowiska i Energii, czyli Umhverfis- og orkustofnun. Instytucja apeluje, aby nie wylewać niezużytych leków do zlewu ani toalety, lecz oddawać je do aptek.

Badanie przeprowadzono w listopadzie 2025 roku w ramach monitoringu szkodliwych substancji w wodzie. Próbki pobrano w czterech lokalizacjach: w Kópavogslækur, Reykjavíkurtjörn, Varmá w Hveragerði oraz Ölfusá przy Selfoss. Skontrolowano obecność około 160 różnych hormonów i pozostałości leków.

Najwięcej substancji tam, gdzie woda ma związek ze ściekami

Z informacji urzędu wynika, że pozostałości leków wykryto głównie w wodach mających bezpośrednie powiązanie z systemami kanalizacyjnymi. Dotyczyło to przede wszystkim rzek Varmá i Ölfusá. W miejscach bez takiego bezpośredniego powiązania, jak Kópavogslækur i Reykjavíkurtjörn, wykryto niewiele substancji albo nie wykryto ich powyżej granic oznaczalności.

Urząd podkreśla, że wyniki pokazują sytuację z konkretnego momentu i nie oznaczają jeszcze długoterminowego trendu. Na skład wykrywanych substancji wpływ mogą mieć między innymi liczba mieszkańców, wielkość systemów kanalizacyjnych oraz ogólne użycie leków w społeczeństwie.

Kofeina, paracetamol, antybiotyki i hormony

Wśród wykrywanych substancji znalazły się m.in. leki przeciwbólowe, antybiotyki, hormony płciowe oraz inne związki używane w medycynie. Na unijnej liście obserwacyjnej znajdują się między innymi leki przeciwbólowe, psychiatryczne, kardiologiczne, antybiotyki, hormony płciowe, środki ochrony roślin oraz substancje stosowane w kosmetykach przeciwsłonecznych.

Szczególną uwagę zwraca się na hormony i antybiotyki. Hormony mogą oddziaływać na organizmy wodne nawet w bardzo małych stężeniach, a obecność antybiotyków w środowisku jest łączona z globalnym problemem narastającej oporności bakterii na leczenie.

Oczyszczalnie nie są projektowane pod takie zanieczyszczenia

Pozostałości leków trafiają do środowiska głównie z moczem i kałem, ale także wtedy, gdy ludzie wyrzucają leki do toalety lub wylewają je do zlewu. Umhverfis- og orkustofnun wskazuje, że islandzkie oczyszczalnie ścieków generalnie nie są zaprojektowane do usuwania pozostałości leków z wody.

W Islandii nie obowiązują obecnie ustawowe normy dla obecności leków w wodach. Urząd przewiduje jednak, że w najbliższych latach takie wartości graniczne mogą zostać wprowadzone dla wybranych substancji.

Co robić z niezużytymi lekami?

Najważniejszy apel urzędu jest prosty: leków nie wolno wyrzucać do toalety, zlewu ani zwykłych śmieci. Niezużyte lub przeterminowane leki należy oddawać do apteki, gdzie zostaną przekazane do bezpiecznej utylizacji.

Podobne zasady podaje również islandzka Agencja Leków, Lyfjastofnun. Według niej najbezpieczniejszym sposobem pozbycia się starych lub niepotrzebnych leków jest oddanie ich do apteki, a apteki przyjmują takie leki od pacjentów bez opłat.

W przypadku igieł i strzykawek należy zwracać je do apteki w zamkniętych pojemnikach, aby nie narażać pracowników na skaleczenia. Specjalne pojemniki na igły można dostać w aptekach.

Małe decyzje mają znaczenie

Choć wykrywane ilości substancji są śladowe, sprawa pokazuje, że codzienne decyzje mieszkańców mają wpływ na środowisko. Odpowiedzialne stosowanie leków, niewyrzucanie ich do kanalizacji i oddawanie niezużytych opakowań do aptek to proste działania, które mogą ograniczyć przedostawanie się farmaceutyków do islandzkich rzek, potoków i jezior