Islandia wypowiada międzynarodowy traktat energetyczny
Islandia oficjalnie wypowiedziała udział w Traktacie Karty Energetycznej — Energy Charter Treaty, ECT. Jak poinformowano na stronie islandzkiego rządu, decyzja została podjęta w związku z tym, że umowa jest sprzeczna z polityką państwa dotyczącą suwerenności energetycznej oraz prawa Islandii do samodzielnego decydowania o własnych zasobach i polityce energetycznej.
Wystąpienie Islandii z traktatu wejdzie w życie w 2027 roku, zgodnie z zapisami samej umowy. Po tym terminie Islandia przestanie również wnosić opłaty na rzecz sekretariatu traktatu.
Czym jest Traktat Karty Energetycznej?
Traktat Karty Energetycznej został podpisany w 1994 roku, a Islandia ratyfikowała go w 2015 roku. Jego celem miało być m.in. zapewnienie ochrony inwestorom oraz ułatwienie swobodnego handlu energią między państwami.
W praktyce oznaczało to, że państwa uczestniczące w traktacie deklarowały gotowość do wspierania wolnego handlu zasobami energetycznymi oraz współpracy w zakresie przesyłu energii przez granice.
Problem polega jednak na tym, że z biegiem lat traktat zaczął być krytykowany jako narzędzie wzmacniające pozycję dużych międzynarodowych firm energetycznych kosztem państw i ich prawa do prowadzenia własnej polityki klimatycznej oraz energetycznej.
Minister: żaden inny traktat nie doprowadził do tylu sporów przeciwko państwom
Jóhann Páll Jóhannsson, islandzki minister środowiska, energii i klimatu, rozpoczął przygotowania do wystąpienia Islandii z traktatu w 2025 roku. Decyzję uzasadniono tym, że ECT nie odpowiada obecnej polityce Islandii w sprawach energii i klimatu.
W komunikacie rządowym podkreślono, że Unia Europejska oraz co najmniej dziesięć państw europejskich również wypowiedziały udział w traktacie. Powodem jest przekonanie, że umowa jest przestarzała i źle pasuje do współczesnych wyzwań związanych z transformacją energetyczną, ochroną klimatu i kontrolą państw nad własnymi zasobami.
Szczególnie kontrowersyjny jest mechanizm pozwalający firmom pozywać państwa przed specjalnymi, zamkniętymi trybunałami arbitrażowymi, poza zwykłym systemem sądownictwa. Spory mogą dotyczyć decyzji państw, które wpływają na opłacalność inwestycji firm energetycznych.
Według islandzkiego rządu na podstawie tego traktatu wszczęto już ponad sto spraw arbitrażowych przeciwko państwom. Część z nich dotyczyła działań podejmowanych przez rządy w ramach transformacji energetycznej.
Islandzki minister wskazał, że żaden inny międzynarodowy traktat handlowy lub inwestycyjny nie stał się podstawą tak wielu spraw wytaczanych przez wielkie firmy przeciwko suwerennym państwom.
Islandia chce zachować kontrolę nad własną energią
Dla Islandii sprawa ma szczególne znaczenie, ponieważ energia jest jednym z najważniejszych elementów krajowej gospodarki. Kraj opiera się w dużym stopniu na energii odnawialnej, przede wszystkim geotermalnej i wodnej. Decyzje dotyczące wykorzystania tych zasobów mają więc znaczenie nie tylko gospodarcze, ale również strategiczne.
Rząd argumentuje, że Islandia musi mieć pełną swobodę w prowadzeniu własnej polityki energetycznej. Chodzi o to, aby decyzje dotyczące zasobów, cen, infrastruktury i kierunku rozwoju sektora energetycznego były podejmowane przez islandzkie władze, a nie ograniczane przez międzynarodowy traktat chroniący interesy inwestorów.
W komunikacie podkreślono, że traktat wspierał ideę swobodnego handlu energią przez granice. Dla krytyków właśnie ten element jest problematyczny, ponieważ może ograniczać możliwość państwa do ochrony własnych zasobów i prowadzenia niezależnej polityki.
Brak argumentów za dalszym członkostwem
Przed podjęciem decyzji islandzkie ministerstwo przeprowadziło proces konsultacji. Według rządu w jego trakcie nie pojawiły się stanowiska ze strony zainteresowanych podmiotów, które przemawiałyby za dalszym członkostwem Islandii w traktacie.
Rząd zaznacza także, że udział Islandii w ECT od początku był bardzo ograniczony. Islandia nie brała aktywnego udziału w pracach traktatu, a nie ma też informacji, aby islandzkie firmy korzystały z jego przepisów w zakresie ochrony inwestycji lub rozwiązywania sporów.
Ani islandzkie władze, ani islandzkie przedsiębiorstwa nie były również stroną spraw arbitrażowych prowadzonych na podstawie traktatu.
Decyzja zgodna z kierunkiem Europy
Wystąpienie Islandii wpisuje się w szerszy europejski trend. W ostatnich latach z Traktatu Karty Energetycznej wycofała się Unia Europejska oraz część państw europejskich. Główny zarzut wobec traktatu jest taki, że chroni on inwestycje energetyczne w sposób niedostosowany do obecnych realiów klimatycznych i politycznych.
Państwa, które chcą ograniczać emisje, odchodzić od paliw kopalnych albo zmieniać model energetyczny, mogą być narażone na kosztowne spory z firmami, które uznają, że decyzje rządu obniżają opłacalność ich inwestycji.
Islandzki rząd uznał, że dalsze uczestnictwo w takim systemie nie leży w interesie kraju.
Decyzja Islandii o wypowiedzeniu Traktatu Karty Energetycznej to nie tylko techniczna zmiana w polityce międzynarodowej. To jasny sygnał, że kraj chce zachować możliwie pełną kontrolę nad własną polityką energetyczną i klimatyczną.
Rząd uznał, że umowa, która pozwala wielkim firmom pozywać państwa przed zamkniętymi trybunałami arbitrażowymi, nie odpowiada interesom Islandii. Szczególnie w sytuacji, gdy energia jest jednym z najważniejszych zasobów kraju.
Islandia wychodzi więc z traktatu, który coraz częściej uznawany jest w Europie za przestarzały i niepasujący do współczesnych wyzwań. Formalnie decyzja zacznie obowiązywać w 2027 roku.
Potrzebujesz pomocy na Islandii? Stowarzyszenie Moja Islandia wspiera Polaków w sprawach związanych z pracą, mieszkaniem, meldunkiem, urzędami, świadczeniami, emeryturą, wypadkami, ubezpieczeniami, podatkami, dokumentami i codziennym życiem na Islandii. Jeśli nie wiesz, gdzie zwrócić się ze swoim problemem, skontaktuj się z nami.
📞 +354 789 2299
Gdzie Polak/a może uzyskać pomoc na Islandii?
Jeśli nie wiesz, do jakiego urzędu, związku zawodowego lub instytucji zwrócić się ze swoją sprawą, możesz skontaktować się ze Stowarzyszeniem Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie szukać właściwej pomocy i jakie mogą być kolejne kroki.
Czy Moja Islandia pomaga w problemach z pracodawcą?
Możemy pomóc w zrozumieniu sytuacji i wskazać odpowiednią instytucję lub związek zawodowy. Dotyczy to między innymi niewypłaconego wynagrodzenia, zwolnienia, urlopu, chorobowego czy problemów z warunkami zatrudnienia.
Mam problem z wynajmem mieszkania na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Skontaktuj się z Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie zgłosić problem dotyczący umowy najmu, kaucji, wypowiedzenia lub konfliktu z właścicielem mieszkania.
Dostałem pismo z islandzkiego urzędu i nie rozumiem, czego ode mnie chcą. Co zrobić?
Nie należy go ignorować. Skontaktuj się z nami. Możemy pomóc ustalić, czego dotyczy dokument i gdzie należy zwrócić się w danej sprawie.
Czy pomagacie Polakom, którzy nie mówią dobrze po islandzku?
Tak. Jednym z celów Moja Islandia jest ułatwienie Polakom dostępu do informacji i pomocy w sytuacjach, w których bariera językowa utrudnia załatwienie sprawy.
Czy pomagacie w sprawach emerytalnych i świadczeniach?
Możemy pomóc znaleźć właściwe informacje i wskazać, gdzie należy załatwić konkretną sprawę dotyczącą islandzkiej emerytury, funduszu emerytalnego, świadczeń lub kontaktu z odpowiednią instytucją.
Czy mogę skontaktować się z Moja Islandia, jeśli nie wiem nawet, do jakiej instytucji powinienem się zgłosić?
Tak. Właśnie w takich sytuacjach warto się z nami skontaktować. Nie musisz znać islandzkiego systemu ani wiedzieć, który urząd odpowiada za Twój problem.
Mam problem z ubezpieczeniem na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Moja Islandia może pomóc ustalić, do jakiej instytucji lub ubezpieczyciela należy się zwrócić, jakie dokumenty mogą być potrzebne i jakie kolejne kroki podjąć.
Ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania. Co mogę zrobić?
W takiej sytuacji warto sprawdzić uzasadnienie decyzji i warunki polisy. Możemy pomóc w zrozumieniu pisma i wskazać, gdzie można złożyć odwołanie lub szukać dalszej pomocy.
Nie rozumiem rozliczenia podatkowego na Islandii. Czy możecie pomóc?
Tak. Możemy pomóc w zrozumieniu dokumentów ze Skatturinn, wyjaśnić podstawowe pojęcia i wskazać, gdzie należy zgłosić konkretną sprawę.
Mam niedopłatę podatku na Islandii. Co teraz?
Nie należy ignorować pisma ze Skatturinn. Warto sprawdzić, z czego wynika niedopłata, termin płatności oraz czy istnieje możliwość korekty lub odwołania.
Wyjechałem z Islandii, ale nadal mam sprawy podatkowe lub ubezpieczeniowe. Gdzie się zgłosić?
Moja Islandia może pomóc ustalić, z jaką instytucją należy się skontaktować i jakie dokumenty przygotować, także jeśli mieszkasz już poza Islandią.
Mieszkasz od lat na Islandii, ale nie masz prawidłowego meldunku?
Dopóki wszystko jest w porządku, wiele osób nawet nie zdaje sobie sprawy, że ich dane w Þjóðskrá są nieaktualne albo że nie mają prawidłowo zarejestrowanego miejsca zamieszkania.
Problem może pojawić się w najmniej odpowiednim momencie – na przykład po wypadku, podczas załatwiania spraw związanych z ubezpieczeniem, świadczeniami, leczeniem lub odszkodowaniem. Wtedy nieprawidłowe dane w rejestrach mogą oznaczać dodatkowe formalności i konieczność wyjaśniania swojej sytuacji.
Mieszkasz na Islandii od lat i nie jesteś pewien, czy Twój meldunek jest prawidłowy? Nie czekaj, aż problem wyjdzie przy okazji poważnej sprawy. Skontaktuj się ze Stowarzyszeniem Moja Islandia. Pomożemy Ci ustalić, gdzie sprawdzić swoje dane i do jakiej instytucji zwrócić się, jeśli wymagają uporządkowania.
Mam problem z meldunkiem na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Jeżeli masz problem z rejestracją adresu, zmianą miejsca zamieszkania lub danymi znajdującymi się w Þjóðskrá, skontaktuj się z Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie należy zgłosić sprawę i jakie kroki podjąć.
Þjóðskrá wykreśliło mnie z adresu. Co zrobić?
Takiej informacji nie należy ignorować. Warto ustalić przyczynę zmiany i sprawdzić, czy dane w rejestrze są prawidłowe. Moja Islandia może pomóc w zrozumieniu pisma i kontakcie z odpowiednią instytucją.
Przeprowadziłem się na Islandii. Czy muszę zmienić meldunek?
Zmiana miejsca zamieszkania może wymagać aktualizacji danych w islandzkim rejestrze ludności. Jeśli nie wiesz, jak to zrobić, możesz zwrócić się do Moja Islandia.
Wyjeżdżam z Islandii na stałe. Co zrobić z meldunkiem?
Przy przeprowadzce za granicę należy zadbać o prawidłowe dane w islandzkich rejestrach. Ma to znaczenie również przy późniejszym załatwianiu spraw urzędowych.
Ktoś jest nadal zameldowany w moim mieszkaniu, ale już tutaj nie mieszka. Co zrobić?
W takiej sytuacji można zgłosić problem dotyczący rejestracji miejsca zamieszkania. Moja Islandia może pomóc ustalić właściwą procedurę i urząd.
Nie rozumiem pisma z Þjóðskrá. Czy możecie pomóc?
Tak. Jeżeli otrzymałeś pismo dotyczące adresu, miejsca zamieszkania lub innych danych w rejestrze i nie wiesz, czego urząd od Ciebie wymaga, skontaktuj się z Moja Islandia.
