Islandzki system pomocy dzieciom i rodzinom przechodzi dużą zmianę. Jej podstawą jest ustawa o integracji usług na rzecz dobrostanu dzieci – Farsæld barna, która weszła w życie w 2022 roku. Założenie jest proste: rodzice nie powinni sami chodzić od instytucji do instytucji i próbować połączyć szkołę, opiekę zdrowotną, pomoc społeczną oraz ochronę dzieci.
O funkcjonowaniu systemu pisze Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir, posłanka Flokkur fólksins. Przyznaje, że wdrażanie reformy trwa dłużej, niż pierwotnie planowano, ale zwraca uwagę, że wiele jej elementów już działa.
Krytyczny raport Ríkisendurskoðun
W czerwcu islandzka Najwyższa Izba Kontroli – Ríkisendurskoðun – opublikowała krytyczny raport dotyczący wdrażania Farsæld barna.
Jednym z głównych problemów jest tempo reformy. Proces przebiega wolniej, niż zakładano, i nie zostanie zakończony w pierwotnie przewidzianym okresie pięciu lat.
Zdaniem Baldursdóttir krytykę należy traktować poważnie, ale nie oznacza ona, że cały system poniósł porażkę. W praktyce wiele rozwiązań zostało już wprowadzonych.
Rodzina ma mieć jedną osobę, która pomoże połączyć system
Jedną z najważniejszych zmian jest wprowadzenie tengiliður, czyli osoby kontaktowej pomagającej dziecku i jego rodzinie odnaleźć się w systemie.
Takie osoby działają już we wszystkich islandzkich gminach. Powołano również koordynatorów spraw oraz regionalne rady zajmujące się dobrostanem dzieci.
Jeżeli dziecko potrzebuje pomocy z kilku stron jednocześnie, rodzic nie powinien być zmuszony do samodzielnego kontaktowania szkoły, opieki zdrowotnej, pomocy społecznej i innych instytucji.
To osoba kontaktowa ma pomóc skoordynować działania. Ma to szczególne znaczenie dla rodzin, które wcześniej musiały wielokrotnie opowiadać tę samą historię różnym urzędom i specjalistom.
Ponad 6 tysięcy spraw objętych zintegrowaną pomocą
Skala działania systemu wyraźnie rośnie. Pod koniec kwietnia 2026 roku 6 112 spraw było objętych zintegrowanymi usługami. Rok wcześniej, w tym samym okresie, było ich 4 669.
Według autorki artykułu współpraca między szkołami, pomocą społeczną, służbą zdrowia i innymi podmiotami rzeczywiście się poprawia.
To właśnie brak komunikacji między poszczególnymi instytucjami był przez lata jednym z największych problemów. Każda część systemu zajmowała się swoim fragmentem sprawy, podczas gdy rodzina pozostawała odpowiedzialna za połączenie wszystkiego w całość.
Farsæld ma te bariery stopniowo usuwać.
Najbardziej skomplikowane przypadki nadal problemem
Reforma nie jest jednak zakończona. Szczególnej uwagi wymagają dzieci z niepełnosprawnościami oraz dzieci potrzebujące jednocześnie wielu różnych form specjalistycznej pomocy.
Nie może dochodzić do sytuacji, w której dziecko „wpada pomiędzy systemy”, ponieważ poszczególne instytucje spierają się o to, która z nich powinna zapewnić pomoc.
Problemem pozostaje również dostępność usług w zależności od miejsca zamieszkania. Rodzina powinna mieć możliwość uzyskania odpowiedniego wsparcia niezależnie od tego, w której części Islandii mieszka.
Potrzebne są także lepsze dane dotyczące kolejek, dostępności świadczeń i rzeczywistych rezultatów reformy.
Ważne zmiany utknęły w Alþingi
Przygotowano strategię i plan działania dotyczący dobrostanu dzieci do 2030 roku. Według Baldursdóttir dokument uwzględnia wiele problemów, które później wskazała Ríkisendurskoðun – między innymi pomiar rezultatów, przepływ informacji pomiędzy instytucjami, kontrolę kolejek oraz pomoc dzieciom o złożonych potrzebach.
Projekt nie został jednak ostatecznie przyjęty podczas poprzedniej sesji Alþingi. Podobny los spotkał projekt zmian w przepisach dotyczących ochrony dzieci. Oba tematy mają wrócić do parlamentu podczas jesiennej sesji.
Baldursdóttir krytykuje te opóźnienia, wskazując, że ich konsekwencje ponoszą przede wszystkim dzieci oczekujące na skuteczniejszą pomoc.
Rodzic nie powinien być koordynatorem całego islandzkiego systemu
To prawdopodobnie najważniejsze założenie całej reformy.
Rodzina znajdująca się w trudnej sytuacji nie powinna dodatkowo otrzymywać zadania polegającego na ustalaniu, który urząd, szkoła, lekarz, pracownik socjalny czy instytucja odpowiada za konkretną część problemu.
System ma komunikować się wewnętrznie. Jak podkreśla autorka, Farsæld nie jest ani ukończonym sukcesem, ani nieudanym projektem. Znaczna część systemu już funkcjonuje, ale jego dalsza rozbudowa i poprawa mają potrwać kolejne miesiące.
Ostatecznie nie chodzi bowiem o kolejne ustawy, raporty czy instytucje. Chodzi o to, aby dziecko otrzymało pomoc na czas, a rodzice nie musieli chodzić „od Annasza do Kajfasza”, próbując znaleźć instytucję, która wreszcie zajmie się ich problemem.
Potrzebujesz pomocy w sprawie swojego dziecka na Islandii?
Jeżeli nie wiesz, gdzie zwrócić się w sprawie szkoły, pomocy społecznej, opieki zdrowotnej, wsparcia dla dziecka lub kontaktu z islandzkimi instytucjami, możesz skontaktować się ze Stowarzyszeniem Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie szukać właściwego wsparcia i od czego zacząć.
Autor jest członkiem parlamentu z ramienia Flokks fólksins.
Potrzebujesz pomocy na Islandii? Stowarzyszenie Moja Islandia wspiera Polaków w sprawach związanych z pracą, mieszkaniem, meldunkiem, urzędami, świadczeniami, emeryturą, wypadkami, ubezpieczeniami, podatkami, dokumentami i codziennym życiem na Islandii. Jeśli nie wiesz, gdzie zwrócić się ze swoim problemem, skontaktuj się z nami.
📞 +354 789 2299
Gdzie Polak/a może uzyskać pomoc na Islandii?
Jeśli nie wiesz, do jakiego urzędu, związku zawodowego lub instytucji zwrócić się ze swoją sprawą, możesz skontaktować się ze Stowarzyszeniem Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie szukać właściwej pomocy i jakie mogą być kolejne kroki.
Czy Moja Islandia pomaga w problemach z pracodawcą?
Możemy pomóc w zrozumieniu sytuacji i wskazać odpowiednią instytucję lub związek zawodowy. Dotyczy to między innymi niewypłaconego wynagrodzenia, zwolnienia, urlopu, chorobowego czy problemów z warunkami zatrudnienia.
Mam problem z wynajmem mieszkania na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Skontaktuj się z Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie zgłosić problem dotyczący umowy najmu, kaucji, wypowiedzenia lub konfliktu z właścicielem mieszkania.
Dostałem pismo z islandzkiego urzędu i nie rozumiem, czego ode mnie chcą. Co zrobić?
Nie należy go ignorować. Skontaktuj się z nami. Możemy pomóc ustalić, czego dotyczy dokument i gdzie należy zwrócić się w danej sprawie.
Czy pomagacie Polakom, którzy nie mówią dobrze po islandzku?
Tak. Jednym z celów Moja Islandia jest ułatwienie Polakom dostępu do informacji i pomocy w sytuacjach, w których bariera językowa utrudnia załatwienie sprawy.
Czy pomagacie w sprawach emerytalnych i świadczeniach?
Możemy pomóc znaleźć właściwe informacje i wskazać, gdzie należy załatwić konkretną sprawę dotyczącą islandzkiej emerytury, funduszu emerytalnego, świadczeń lub kontaktu z odpowiednią instytucją.
Czy mogę skontaktować się z Moja Islandia, jeśli nie wiem nawet, do jakiej instytucji powinienem się zgłosić?
Tak. Właśnie w takich sytuacjach warto się z nami skontaktować. Nie musisz znać islandzkiego systemu ani wiedzieć, który urząd odpowiada za Twój problem.
Mam problem z ubezpieczeniem na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Moja Islandia może pomóc ustalić, do jakiej instytucji lub ubezpieczyciela należy się zwrócić, jakie dokumenty mogą być potrzebne i jakie kolejne kroki podjąć.
Ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania. Co mogę zrobić?
W takiej sytuacji warto sprawdzić uzasadnienie decyzji i warunki polisy. Możemy pomóc w zrozumieniu pisma i wskazać, gdzie można złożyć odwołanie lub szukać dalszej pomocy.
Nie rozumiem rozliczenia podatkowego na Islandii. Czy możecie pomóc?
Tak. Możemy pomóc w zrozumieniu dokumentów ze Skatturinn, wyjaśnić podstawowe pojęcia i wskazać, gdzie należy zgłosić konkretną sprawę.
Mam niedopłatę podatku na Islandii. Co teraz?
Nie należy ignorować pisma ze Skatturinn. Warto sprawdzić, z czego wynika niedopłata, termin płatności oraz czy istnieje możliwość korekty lub odwołania.
Wyjechałem z Islandii, ale nadal mam sprawy podatkowe lub ubezpieczeniowe. Gdzie się zgłosić?
Moja Islandia może pomóc ustalić, z jaką instytucją należy się skontaktować i jakie dokumenty przygotować, także jeśli mieszkasz już poza Islandią.
Mieszkasz od lat na Islandii, ale nie masz prawidłowego meldunku?
Dopóki wszystko jest w porządku, wiele osób nawet nie zdaje sobie sprawy, że ich dane w Þjóðskrá są nieaktualne albo że nie mają prawidłowo zarejestrowanego miejsca zamieszkania.
Problem może pojawić się w najmniej odpowiednim momencie – na przykład po wypadku, podczas załatwiania spraw związanych z ubezpieczeniem, świadczeniami, leczeniem lub odszkodowaniem. Wtedy nieprawidłowe dane w rejestrach mogą oznaczać dodatkowe formalności i konieczność wyjaśniania swojej sytuacji.
Mieszkasz na Islandii od lat i nie jesteś pewien, czy Twój meldunek jest prawidłowy? Nie czekaj, aż problem wyjdzie przy okazji poważnej sprawy. Skontaktuj się ze Stowarzyszeniem Moja Islandia. Pomożemy Ci ustalić, gdzie sprawdzić swoje dane i do jakiej instytucji zwrócić się, jeśli wymagają uporządkowania.
Mam problem z meldunkiem na Islandii. Gdzie szukać pomocy?
Jeżeli masz problem z rejestracją adresu, zmianą miejsca zamieszkania lub danymi znajdującymi się w Þjóðskrá, skontaktuj się z Moja Islandia. Pomożemy ustalić, gdzie należy zgłosić sprawę i jakie kroki podjąć.
Þjóðskrá wykreśliło mnie z adresu. Co zrobić?
Takiej informacji nie należy ignorować. Warto ustalić przyczynę zmiany i sprawdzić, czy dane w rejestrze są prawidłowe. Moja Islandia może pomóc w zrozumieniu pisma i kontakcie z odpowiednią instytucją.
Przeprowadziłem się na Islandii. Czy muszę zmienić meldunek?
Zmiana miejsca zamieszkania może wymagać aktualizacji danych w islandzkim rejestrze ludności. Jeśli nie wiesz, jak to zrobić, możesz zwrócić się do Moja Islandia.
Wyjeżdżam z Islandii na stałe. Co zrobić z meldunkiem?
Przy przeprowadzce za granicę należy zadbać o prawidłowe dane w islandzkich rejestrach. Ma to znaczenie również przy późniejszym załatwianiu spraw urzędowych.
Ktoś jest nadal zameldowany w moim mieszkaniu, ale już tutaj nie mieszka. Co zrobić?
W takiej sytuacji można zgłosić problem dotyczący rejestracji miejsca zamieszkania. Moja Islandia może pomóc ustalić właściwą procedurę i urząd.
Nie rozumiem pisma z Þjóðskrá. Czy możecie pomóc?
Tak. Jeżeli otrzymałeś pismo dotyczące adresu, miejsca zamieszkania lub innych danych w rejestrze i nie wiesz, czego urząd od Ciebie wymaga, skontaktuj się z Moja Islandia.
